Bilişim sektörü son yıllarda TÜBİTAK Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü (UEKAE) tarafından 2003’ten bu yana geliştirilen Pardus’u konuşuyor. Pek çok Kamu Kuruluşu Pardus’a geçti bile... Bunlar; Çanakkale 18 Mart Üniversitesi, Adıyaman Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Mersin Üniversitesi, Okan Üniversitesi, RTÜK, Milli Savunma Bakanlığı Asker Alma Dairesi Başkanlığı,Manisa İl Sağlık Müdürlüğü, Antalya İl Sağlık Müdürlüğü Petrol İş Sendikası, Bergama Belediyesi, Bunların dışında geçme aşamasında olanlar kuruluşlar arasında Keçiören Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu ve Sosyal Güvenlik Kurumu’da var. 

haber araştırma Mustafa Demirbaş 

Dağıtım, Linux temelli, işletim sistemi işlevleri yanında pek çok özgür uygulamayı da (ofis seti, internet araçları, çoklu ortam oynatıcı ve düzenleyiciler, gibi) içeren bir kavram. Pardus’u Kurumların tercih etmelerindeki en önemli neden olarak güvenlik ve maliyet. Pardus açık kaynak kodlu bir yazılım olduğu için casus yazılım olarak adlandırabileceğimiz herhangi bir kötü niyetli yazılımın olması mümkün değil. Çünkü açık kaynak kodlu yazılımlardaki kod parçacıkları herkes tarafından denetlenebildiği için bu tür kötü niyetli kod parçacıkları hemen farkediliyor. Maliyet açısından değerlendirmek gerekirse örneğin bir kurumda kullanılan işletim sistemi ve ofis programlarına verilen lisans ücretlerini ve bir de Pardus’un ücretsiz olduğunu düşünürsek kısa zamanda elde ettiği yoğun tercih performansını kolayca anlayabiliriz Pardus kullanmanız durumunda hem işletim sistemine hem de ofis programlarına herhangi bir lisans ücreti vermediğiniz gibi, ek olarak antivirüs programını Pardus’a yüklemeye gerek olmadığı için antivirüs programı lisans ücretinden de tasarruf etmiş oluyorsunuz. Pardus’un kaynak kodları isteğe ve ihtiyaca göre özgürce değiştirilip yeni amaçlara hizmet edecek şekilde uyarlanabiliyor. Pardus’u diğer işletim sistemlerinden ayıran en önemli özelliklerden biri, Zemberek yazılımı ile gelen Türkçe yazım denetimi desteği. Ofis uygulamaları yanında masaüstünde yer alan hemen her uygulamada (internette gezinirken, e-posta yazarken, anında mesaj) Türkçe düzeltmesi yapılabiliyor. Pardus, Türkçeye ek olarak İngilizce, Almanca, Hollandaca ve İspanyolca kurulabiliyor ve 60’ın üzerinde dili sorunsuz kullanabiliyor. Pardus, Genel Kamu Lisansı (General Public License – GPL) ile tek bir CD halinde servis ediliyor.

Pardus projesinin hedefi sadece Türkiye değil...

Pardus proje yürütücüsü Erkan Tekman Pardus’ün hedeflerini yanlız Türkiye ile sınırlandırmıyor: “Pardus projesi yola çıkarken üç ayaklı bir strateji belirlemişti: Yaygın bir işletim sistemi dağıtımı olmak, organizasyonel sürdürülebilirlik ve teknolojik inovasyon. Geçen beş buçuk yılda bu unsurların herbirinde son derece önemli aşamalar kaydedildi. Dağıtım şekli dolayısı ile kesin kullanıcı sayısı vermek mümkün olamasa da çeşitli dolaylı yöntemlerle kestirimlerde bulunabilmek mümkün. Kullanıcı sayısını 100 bin (ki benim tahminim de bu civarda) ile 250 bin arasına yerleştiren tahminler var. Herhangi birreklam çalışması yapmadan, daha da önemlisi donanım üreticileri vb kanallara sahip olmadan sırf internet üzerinde tanıtımla ve internetten indirilerek bu noktaya gelmek önemli. Amaç bu sayıyı hızla yükseltmek. Bunun için de yeni tanıtım ve dağıtım kanalları oluşturmak gerekiyor. Doğal olarak bu Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu’nun (TÜBİTAK) gücünü ve yapısını aşan, daha geniş bir özgür yazılım ekosistemi oluşmasını gerektiren bir iş. Bugün Pardus’un dünyanın dört bir yanında kullanıcıları, meraklıları, geliştiricileri ve gönüllüleri var. Gittikçe daha fazla uluslararası olmayı planlıyoruz, yalnızca bireysel pazara değil kurumsal pazara da açılmak istiyoruz, Türkiye’nin tüm üniversitelerinde ve dünyanın dört bucağında Özgürlük İçin şubeleri açmayı amaçlıyoruz. Geleceğe dönük planlarımız bol sayıda ve hayli iddialı.”

Pardus’a göç etmek isteyen kurumlara her türlü danışmanlık hizmetlerleri ücretsiz veriliyor

Bir devlet kurumu, belediye ya da özel şirket Pardus’a geçmek istediğinde her türlü yardımı yanıbaşında bulabiliyor. TÜBİTAK, Ulusal Elektronik ve Kriptoloji Araştırma Enstitüsü (UEKAE) yanında anlaşma yapılan deneyim sahibi firmalar, göç çalışmalarında her türlü danışmanlık hizmetlerini ücretsiz veriyorlar. Pardus’un yayılması için sistemi oturtmaya çaılştıklarını vurgulayan Erkan Tekman: “Pardus’a geçmeyi düşünen, ama teknik yetersizlik nedeniyle kararsız kalan kurumlar için de yeni bir program başlattık: Pardus Göç Ortakları. Linux ve özellikle Pardus konusunda deneyim sahibi firmalar ile yaptığımız anlaşmalar yoluyla kurumların sanki TÜBİTAK UEKAE’den hizmet alıyormuşcasına bu firmalarla çalışmalarına olanak sağladık. TÜBİTAK, UEKAE’nin bilgi birikimini Türkiye’nin dört bir yanına ulaştırmak, buna karşın Türkiye’nin dört bir yanında oluşan bilgiyi de TÜBİTAK UEKAE’de toplamak amacına da hizmet edecek bu programa henüz on civarında firma dahil oldu, ama sayının hızla artacağını ve bu firmalar tarafından yürütülen başarılı göç projelerini duymaya başlayacağımızı ümit ediyoruz.

Kurumsal göçün en önemli engeli kurumların mevcut bilişim yatırımları.

Bazı kurumlar ileriyi düşünerek yatırımlarını platform bağımsız bir şekilde gerçekleştiriyorlar. Bazı kurumlarda ise ciddi anlamda bir hapsolma söz konusu. Donanım ve özellikle yazılım parkları mevcut ve sahipli bir sisteme (çoğunlukla Microsoft ve Windows platformuna) göre tasarlanmış ve kurulmuş. Özgür yazılımlara ve Pardus’a göçmek istediklerinde bu durum önemli bir engel teşkil ediyor. Hala çözüm mevcut, ama maliyetler yükseliyor. Bu durumda ciddi bir fizibilite çalışması yapmak gerekiyor. Çoğunlukla özgür yazılımlar ve Pardus’un hala avantajlı olduğu çıkıyor ortaya, toplam sahip olma maliyetinin (Total Cost of Ownership, TCO) düşüklüğü sayesinde. Pardus kurumsal bir kullanıcının tüm gereksinimlerini sağlayacak bileşenler ve özelliklere sahip. Pardus yalnızca bir işletim sistemi değil. Tek bir CD içerisinde tam bir ofis seti (Microsoft Office formatları ile tam uyumlu), tüm internet araçları (tarayıcı, e-posta istemcisi, mesajlaşma aracı, vb), çoklu ortam (resim, ses ve film) oynatıcı ve düzenleyiciler, yazılım geliştirme araçları ve yüzlerce özgür yazılım ile geliyor. Ortalama 30 dakikada bilgisayarınızı sıfırdan ihtiyaç duyacağınız tüm yazılımları yüklenmiş bir hale getirebiliyorsunuz. CD ile gelen yazılımlar yeterli değilse de işiniz kolay, Pardus yazılım depolarından 3 bine yakın yazılım arasından işinize yarayacak olanı seçebiliyorsunuz. Eğer istediğiniz yazılım Linux için hazır fakat Pardus deposunda yok ise bir istekte bulunuyorsunuz, birkaç gün ila birkaç hafta zaman içerisinde bu yazılımın Pardus paketi depolara ekleniveriyor. Bu hali ile özellikle tüm işini ofis yazılımları ve internet üzerinde gören kullanıcılar için bir an dahi düşünülmeden seçilecek işletim sistemi”

“Güvenlik, Esneklik ve Tasarruf” Kurumların en önemli kazançları...

Pardus’un Kuruma faydaları saymakla bitmiyor Bunların başında güvenlik, esneklik ve tasarruf geliyor. Pardus’ta virüsler ya da diğer zararlı yazılımlar (trojan, adware, spyware gibi) yaşamadığından güvenilirlik açısından önemli bir kazanç sağlanıyor. İşgücü kayıpları azalıyor, bakım maliyetleri düşüyor. Sık sık yeniden işletim sistemi kurulumu yapmak gerekmiyor. Erkan Tekman: “Pardus teknolojilerini kullanarak kurumların özel gereksinimlerine yanıt verecek çözümler üretmek mümkün olabiliyor, ki biz şimdiye kadar tüm kurumsal projelerimizde bu tip özel çözümler ürettik. Kurum isterse kendi, isterse de bir Pardus Göç Ortağı eliyle bu tip çözümler üretebiliyor. Maliyet avantajı çok önemli. Pardus ve özgür yazılımları alırken bir maliyeti yok, internetten indirip kullanmaya başlıyorsunuz. Yalnızca özel çözümler gerektiğinde para ödemeye başlıyorsunuz, onu da yazılıma karşılık değil, desteğe ve geliştirme zamanına karşılık. Yani vergi gibi otomatik ödeme yapmıyorsunuz hiçbir şeye, aldığınızın karşılığını veriyorsunuz yalnızca. En önemli yararlardan birisi tedarikçiden bağımsız olarak çalışabilmeniz. Pardus çözümünüzü TÜBİTAK, UEKAE’den ya da bir göç ortağından aldınız diye desteği, bakımı ve güncellemeleri sürekli bu kaynaktan tedarik etmeniz gerekmiyor. Açık kaynak kodu ve özgür lisansı sayesinde herhangi bir kaynaktan temin yapabiliyorsunuz. Türkiye’ye faydaları da önemli: Yerel yazılım sektörünün gelişmesi, ve bu gelişimin yalnızca ticaret ve bakım ağırlıklı olmaması en başta. Pardus sayesinde pek çok genç bir işletim sisteminin nasıl çalıştığını ve nasıl geliştirileceğini öğrendi. Yalnızca TÜBİTAK UEKAE elemanları değil, Pardus geliştirilmesine gönüllü olarak katkıda bulunan her yaştan, her meslekten (öğrenci de dahil) yüz civarında geliştiricimiz. Bu geliştiriciler başta diğer özgür yazılım firmaları ve Pardus Göç Ortakları olmak üzere sektörde çalışmaya başladılar yavaş yavaş. Pardus bir okul oldu bir anlamda. Göç Ortakları’nın gerçekleştirdiği projeler de yavaş yavaş eklenmeye başlayınca bu bilgi birikimi bir üst seviyeye çıkacak. Artık üreten ve yüksek katma değer üreten bir özgür yazılım ekosistemimiz olacak. Bilişim üretimimizin miktarı da kalitesi de artacak.”

Küresel ekonomik krizde Pardus’tan ülke ekonomisine büyük destek

Pardus’un bir başka güzel yararı kaynakların dağılımı. Daha önceleri lisans ücreti olarak kullanılan ve çoğunlukla yurtdışına giden ya da tanıtım ve reklam amaçlı kullanılan kaynaklar artık yerel bilişim firmalarına iş vermek için kullanılmaya başlanabilinecek. Özellikle küresel ekonomik kriz yaşandığı ve ülkelerin daha ulusalcı ekonomi politikaları izlemeye başladıkları şu dönemde bu çok önemli. İç pazarı ayakta tutarken bu pazara üretim yapacak yerli üreticiyi de korumak. Bunu yazılım pazarında yapmak çok çok kolay, çünkü hiçbir hammade, ara madde gereksiniminiz yok. Tek lazım olan yetişmiş iş gücü. Özgür yazılım geri kalan tüm gereksinimlerinizi sağlıyor.

Kulanıcı Kurumlar hızla artıyor

En büyük kullanıcı Milli Savunma Bakanlığı. Türkiye sathındaki tüm Askerlik Daire ve Şubelerinde Pardus kullanılıyor. Toplam 600 civarında sunucu, 6 bini aşkın istemci. MSB için geliştirilen, ama şimdi başlı başına bir ürün olmaya aday Pardus Terminal Sunucusu Programı’nı (PTSP) kullanıyorlar. MSB’nin Pardus’u tercih etmesinin temel sebebi lisans ücretleri. Kurulu sistemlerinde göçü zorlaştıracak unsurların olmaması da etkili olmuş kararlarında. TÜBİTAK, UEKAE tarafından Radyo Televizyon Üst Kurumu için gerçekleştirilen Sayısal Kayıt, Arşivleme ve Analiz Sistemi (SKAAS) projesi önemli kullanıcılardan. 100 civarında yüksek performans isteyen iş istasyonunda Pardus kullanılıyor. Sunucularda ve RTÜK’ün kurumsal yönetim sisteminde de Pardus kullanılması yönünde planlama çalışmaları sürüyor. SKAAS projesi tümüyle Linux üzerine kurulu bir sistem, masaüstü tercihi de Pardus olmuş. Erkan Tekman en yeni kullanıcılarını Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu olacağını söylüyor: “Mayıs ayı başında imzalanan bir protokol gereğince EPDK için kurumsal yönetim sistemi ve buna tümleşik enerji piyasası takip merkezi TÜBİTAK, UEKAE tarafından geliştirilecek. Önümüzdeki haftalarda kesinlik kazanacak olmakla birlikte EPDK’nın Pardus ve özgür yazılımlar kullanması kesin gibi. Bu çok önemli bir proje, çünkü yalnız işletim sistemi seviyesinde kalmayıp doküman yönetim sisteminden iş zekası ürünlerine kadar kurumsal pek çok yazılım ürününün kullanıldığı hayli kapsamlı bir proje olacak. EPDK’nın Pardus tercihinde esnekliği ve tedarikçi bağımsızlığı ön plana çıktı. Sosyal Güvenlik Kurumu da zaman içerisinde masaüstü sistemlerinde Pardus kullanmaya başlayacağını ilan etti. SGK ile bir göç planlama çalışması başlatma aşamasındayız. Böylesine büyük ve mevcut sistemleri karmaşık bir kurumsal göçün nasıl yapılabileceğini analiz edeceğiz önce. 2010 yılından itibaren de göçün başlayacağını ümit ediyoruz. SGK’nın, Pardus’u seçmesindeki temel nedenler güvenilirliği, esnekliği ve yerel bilgi birikimi ve üretime verdiği önem. Bunlar dışında dışarıdan destek almadan kendi kaynakları ile Pardus’a geçmiş kurumlar da var: İlk kullanıcılarımızdan Manisa İl Sağlık Müdürlüğü ve onların izinden giden Antalya İl Sağlık Müdürlüğü. Genel merkezi ve tüm şubeleriyle Petrol İş Sendikası. Yalnızca Pardus kullanmakla kalmayıp tanıtım ve yaygınlaştırma alanında da hızla ve çok adımlar atan Adıyaman Üniversitesi. İlk yerel yönetim kullanıcımız Bergama Belediyesi. Haberimiz olmayan pek çokları da var...

Kapadokya Yazılım, göç öncesi ve sonrası kurumlara önemli hizmetler sağlıyor

Kapadokya Yazılımın Genel Müdürü Ömer Akyüz, Pardus’u Ülkemizin en büyük projelerinden olan Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile bir tutuyor. Pardus’a Göç etmek isteyen kurumlarımıza Pardus hakkında ücretsiz danışmanlık verdiklerini belirten Ömer Akyüz: “TUBITAK UEKAE’nin Pardus Göç Projesi kapsamında vermiş olduğu yetki ile devlet dairelerini, belediyeleri ve özel şirketleri Pardus’a Göç ettirmek için çalışmalarımıza aralıksız devam ediyoruz. Her üç sektörden de görüştüğümüz kurumlar mevcut. Yakın bir zamanda bu göç projelerini kamuoyuyla da paylaşıyor olacağız. Pardus Eğitimleri olarak Pardus Kullanıcı Eğitimi, Pardus İleri Düzey Eğitimi, Pardus Admin Eğitimi ve Pardus Ağ Güvenliği Eğitimi olarak her düzeyde eğitimler vermekteyiz.” diyor. Eğitim aşamasının bitimi ile kurumları yalnız bırakmadıklarını söyleyen Akyüz: Pardus’a Göç eden kurumlarımıza göç sonrasında Pardus İşletim ve Teknik desteği vererek ilgili kurumumuzun Pardus sistemini kendi personeliyle idare edene kadar vermiş olduğumuz desteğimiz devam etmiş oluyor. Verdiğimiz ücretsiz seminerler ile de Pardus’un yaygınlaşmasına verdiğimiz katkılar devam etmekte.”

Yüzlerce milyon dolar lisans ücreti döviz yurt içinde kalacak

Kapadokya Yazılımın Genel Müdürü Ömer Akyüz kendilerini en çok mutlu eden olayın çok yüksek meblağlar tutan lisans ücretlerinin ülke içinde olduğunu belirtiyor: “Ülkemizde Pardus bilincini artırarak mümkün oldukça çok sayıda kurumu Pardus’a geçirerek lisans ücreti olarak yurtdışına çıkardığımız dövizimizi yurt içinde tutmak ve bu tasarrufla ülkemize katkı sağlamak istiyoruz. Bahsettiğimiz lisans ücreti miktarı yüzlerce milyon dolar civarında olduğu için bu tasarrufla kaç okul, kaç hastane, kaç yaşlı bakımevi yapılabileciğini hesaplarsak işin ciddi boyutu çok kolay anlaşılacak. Pardus Projesini ülkesini seven, ülkesine değer veren her bireyin destek vermesi gereken bir proje olarak görüyorum. Özellikle devlet daireleri, belediyeler ve özel şirket yöneticilerimizi Pardus’a karşı duyarlı olmaya çağırıyorum. Kurumlarımız daha detaylı bilgi almak istemelerinde: www.kapadokyayazilim.com adresinden bize ulaşabilirler.”