“TOKİ’nin asıl amacı alt gelir grubunu ev sahibi yapmak” 

“Lüks konutlar bizim -hasılat paylaşımı projelerimizdir- buralardan gelen gelir, TOKİ’nin asıl amacı olan alt gelir grubu vatandaşları ev sahibi yapmak için kullanılmaktadır.”

Röportaj Adem Petek Fotoğraf Cengiz Akyıldız

Varoşlarda teneke damlı gecekondular içinden yükselen devasa yapılar artık büyük kentlerde bir şeylerin değişmeye başladığını gösteriyor. Global krizin çıktığı sektör inşaat sektöründe krize inat büyük işler çıkartan bir kuruluş TOKİ. Başında da gözüpek bir genel müdür Erdoğan Bayraktar var. Gösterdiği performansla adı yerel seçimler sırasında büyükşehir belediye başkanlıkları ile anılan Bayraktarla bu başarının ardındaki bilinmeyenleri ve hedeflerini konuştuk.

-Dünyada yaşanan ekonomik krizden Türkiye’deki gayrimenkul sektörü de olumsuz yönde etkilendi. Şu anda sektörün durumu nedir? 2009 yılı sizce nasıl geçecek?

Hükümetimiz iç piyasaları rahatlatan bazı önlemleri çeşitli paketler halinde uygulamaya geçti. Konut piyasalarını hareketlendirmek için KDV indirimi ya da harçlarda indirim gibi önlemleri yürürlüğe koydu. Ancak şunu ifade etmek mümkün; dünyadaki ve ülkemizdeki geçmiş örneklere bakıldığında, krizlerden çıkışta inşaat sektörünün büyük bir payı vardır. İnşaat sektörü bu nedenle lokomotif sektör olarak anılır. İnşaat sektörü, istihdamın artmasından kendisiyle bağlantılı olan çeşitli alt sektörlerle ilişkisine kadar birçok alanı peşinden sürükleyen bir sektördür. Bu nedenle inşaat sektörünün krizden çıkışta yine önemli bir işlev göreceğini düşünerek hareket etmenin gereğine inanmak lazımdır. İnanıyorum ki 2009 yılında hem gayrimenkul sektöründe ve hem de onunla bağlantılı olan diğer sektörlerde yeniden bir hareketlenme yaşanacaktır.

-Başarı nasıl geldi? Göreve geldiğiniz günden bu yana kaç konut ürettiniz?

TOKİ, 59, 60 ve 61. hükümetlerin “acil eylem planı” çerçevesinde konut üretimi ve kentleşme politikalarında yeni bir işleve sahip oldu. Bu çerçevede yeniden yapılandırıldı. Öncelikle TOKİ, devletimizin bir “sosyal devlet” olma ilkesinden hareket etmektedir. Yeniden yapılanmasıyla birlikte, kendisine bir takım hedefler belirlemiştir. Bunlar arasında, konut üretiminin belli bir model çerçevesinde gerçekleşmesini sağlayarak, konut piyasasını disipline etmek; kalite, sağlamlık, ucuzluk gibi hususlara dikkat ederek spekülatif oluşumlara mani olmak; özel sektörün gitmediği ihtiyaç bölgelerinde konut üretmek; ihtiyaç sahibi ve alt gelir grubu vatandaşlarımıza ulaşarak, kira öder gibi uzun vadelerde ev sahibi olmalarını sağlamak; ülke nüfusunun, ülke coğrafyasına dengeli bir biçimde dağılmasına yardımcı olmak; belediyelerle işbirliği yaparak gecekondu dönüşümlerini gerçekleştirmek gibi hedefleri sayabiliriz. Dikkat edileceği üzere bu hedeflerin ortak paydası, düzenli kentleşmeye ciddi katkı sağlamaktır. Halkımızı plansız, çarpık, çeşitli imkânlardan mahrum olan yerleşim alanlarından kurtarmaktır. Böylece, hükümetimizin konut ve kentleşme politikaları doğrultusunda gecekondu dönüşümlerine ağırlık veren; konut ihtiyacı içinde olup da imkânları kısıtlı olan dar ve alt gelir grubundaki vatandaşlarımızın kira öder gibi taksitlere sahip şartlarla konut edinmesini amaçlayan; depreme dayanıklı, her türlü ihtiyacını yerinde karşılayan sosyal donatıları haiz konutlar üretilmesine vesile olan bir çalışma içine girdik. Bugün itibariyle 81 il ve 493 ilçede, 1182 şantiyede 350.922 konut rakamına ulaşmış durumdayız. Bu konutların yaklaşık 300 bin tanesi “sosyal konut” niteliğindedir. Diğerleri ise, Hazine’den herhangi bir pay almayan TOKİ’nin çalışmalarına kaynak bulmak amacıyla yürüttüğü “gelir paylaşımı” modeli dediğimiz bir modelle ürettiği konutlardır. Hedefimiz 2011 yılına kadar 500 konut üretimini gerçekleştirmek.

-Türkiye’nin konuta ihtiyacı ne kadar sizce?

Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre ülkemizde yenileme, dönüşüm ve nitelikli konut üretimi tarzında olmak üzere 2,5-3 milyon civarında acil konut ihtiyacı bulunmaktadır. 2013 yılına kadar ise, her yıl yaklaşık 600 bin yeni konut ihtiyacı olduğu tespit edilmiştir. Yine de bu rakamların “acil ihtiyaçları” gösterdiğini; bunlar yanında kirada oturanların ev sahibi olmaları, gecekonduda yaşayanların sağlıklı şartlara kavuşturulması, evi olsa da kullanım ömrünü tamamlayan evlerin yenilenmesi göz önünde bulundurulduğunda Türkiye’nin konut ihtiyacı düşünüldüğünden çok fazla olduğu ortaya çıkar. TOKİ, yıllık konut ihtiyacının yüzde 5 ila 10’u arasında bir konut üretimi gerçekleştirmeye çalışmaktadır.

-TOKİ tarafından yapılan konutlardan -özellikle alt gelir grubu konutlarında- şikâyetler olduğu basına yansıyor. İ ş ç ilik, denetim ve malzeme açısından ileri sürülen iddialar abartılıyor mu?

Alt gelir grubu ile hemen yanında yapılan diğer konutlar arasında malzeme, işçilik, yapı standartları, zemin etütleri ve diğer hiçbir konuda ayrım yoktur. Hatta bunları aynı firmalar yapmaktadır. Alt gelir grubu denmesinin nedeni metrekare olarak daha küçük olmalarıdır. Alt gelir grubu konutlarımız da merkezi ısıtmalı, çok katlı ve as ansör gerekiyorsa çift asansörlüdür. Çevre düzenlemesi ve diğer tüm alt yapılar diğerleriyle aynıdır. Alt gelir grubu evleri daha sorunlu demek bir yakıştırmadır. Kaldı ki alınan evde sorun çıksa bile sözleşme gereği işi yapan firma bunları gidermekle yükümlüdür. Diğer yandan elbette ki bu kadar geniş kapsamlı bir faaliyet alanına sahip olan bir kurumun yaptığı bazı işlerde sıkıntılarla karşılaşılması doğal karşılanmalıdır. Elimizden geldiğince gidermeye çalıştığımız bu aksaklıklara bakıp TOKİ konutlarının geneli üzerine bir takım iddialar yürütmek hakkaniyetli olmasa gerek. İstanbul Kayabaşı konutları hakkında bilgi verir misiniz? Kayabaşı projesi yaklaşık 65 bin konutluk bir u y d u kent projesi ve bunun yaklaşık 40 bin konutluk bölümü TOKİ tarafından yapılacaktır. Kayabaşı konutları TOKİ açısından yenilikçi ve özel bir uygulamadır. Bildiğiniz gibi, TOKİ yerel yönetimlerle işbirliği çerçevesinde Cumhuriyet tarihinde ilk kez bu denli yaygın ve başarılı bir şekilde yürütülen kentsel yenileme ve gecekondu dönüşüm projelerine imza atmış ve bu güne kadar, 145 belediye ile toplam 156.782 konutluk gecekondu dönüşüm çalışması gerçekleştirerek, 75 bölgede 35.142 konutluk uygulama başlatılmıştır. Bunlara ilave olarak Kayabaşı projesi bireysel kentsel yenileme gayretlerinin de desteklendiği, deprem riski taşıyan konutlarda yaşayan vatandaşlarımıza devlet güvencesi altında konutlarını takas etme imkânı sunulan bir uygulamadır. Farklı etaplardan oluşan K a y a b a ş ı projesinin 8.264 konut tan müteşekkil ilk etabında uygulamaya koyduğumuz konutlar, üç kategoride hazırlandı. İlk kategori, orta gelir grubuna dönük olan toplam 3.034 konuttan oluşuyor. İkinci kategori ise, alt gelir grubuna yönelik toplam 2.104 konuttan oluşuyor. Ayrıca, burada deprem dönüşümü kapsamında hizmete soktuğumuz bir uygulama da var. Deprem riski taşıyan konutlarda oturan v a t a n d a ş l a r ımı z , başvurmaları halinde Kayabaşı konutlarından yararlanabiliyor. 8.264 konuttan oluşan ilk etap Kayabaşı konutları 2 yıl içerisinde tamamlanacak , ancak 65 bin konut hedefi için çalışmalar devam edecek.

-Kamuoyunda TOKİ’nin lüks konut yaptığı ve asıl işleviyle uğraşmadığı yönünde bir iddia var. Bu iddia konusunda neler söylemek istersiniz?

Lüks konut olarak işaret ettiğiniz konutlar bizim ‘hasılat paylaşımı projelerimizdir’. Buralardan gelen gelir, TOKİ’nin asıl amacı olan alt gelir grubu vatandaşları ev sahibi yapmak için kullanılmaktadır. TOKİ’nin bu güne kadar ürettiği konut rakamları iyi incelenirse, toplam konut rakamının yüzde 85’inin sosyal konutlardan oluştuğu görülür. Geri kalan konutlar, Hazine’den pay almayan TOKİ’nin kendisine kaynak oluşturmak amacıyla yürüttüğü projelerdir. Dolayısıyla TOKİ’nin lüks konutlar ürettiği şeklindeki iddia gerçeği yansıtmadığı gibi, TOKİ özel sektörümüzün gitmediği bölgelere giderek buralarda örnek yerleşim alanları oluşturmaktadır. Örneğin Doğu Anadolu’da 26.050 ve Güney Doğu Anadolu’da 27.338 olmak üzere; yatırım bedeli 3,6 Milyar TL olan toplam 53.388 konut üretimi yapılmaktadır.

-TOKİ’nin, dar gelirliler için hiç peşinat ödemeden ayda 100 TL taksitle konut projesiyle ilgili neler söyleyebilirsiniz?

TOKİ olarak sosyal devlet anlayışının bir gereğini yerine getirmek için alt gelir grubundaki vatandaşlarımız için proje üretmeye çalışıyoruz. Bu konuda Başbakanımız Recep Tayyip Erdoğan’ın tam desteğini hissediyoruz. Aslında TOKİ, büyük şehirlerimizde alım gücü düşük vatandaşlarımız için “yoksul konutları” adı altında 7 Nisan 2005 tarihinden beri toplam 3205 konut üretmiş ve dört ayrı tipte 20 ayrı bölgede üretilen sözkonusu konutları hak sahiplerine dağıtmıştır. 100 TL taksitli konutlarımız bu uygulamanın yeniden gözden geçirilmesinden oluşmaktadır. İlk aşamada 16 ilde yapılması planlanan ve 8 bin 804 konuttan oluşan bu projemiz için başvurular, 24 Mart’ta başlamıştır ve 24 Nisan’a kadar devam edecektir. TOKİ’nin yoksul vatandaşlar için yapacağı Adana Akkuyu’da 752, Ankara Mamak- Kusunlar’da bin 176, Antalya Çıplaklı’da 448, Ağrı Suçatağı’nda 280, Bursa Karacabey’de 36, Çanakkale Kepez’de 448, Diyarbakır Üçkuyular’da bin 24, Eskişehir Aşağısöğütönü’nde 928, Erzurum Kazımkarabekir’de 456, Gaziantep Şahinbey’de 592, Konya Meram’da 688, Kilis Merkez’de 96, Malatya Merkez’de 360, Sakarya Korucuk’ta 496, Trabzon Bahçecik’te 224 ve Van Kevenli’de 800 konutlardan almak isteyen vatandaşlarımız, ilgili illerin valiliklerine başvuruda bulunabilecekler. Bursa Gürsu’da yapılacak 564 ve İzmir Kemalpaşa’da yapılacak 744 konuta ilişkin başvuru takvimleri daha sonra açıklanacaktır. Sosyal Yardımlaşma Genel Müdürlüğü işbirliğiyle yapılacak projeler kapsamında 45 metrekare büyüklüğünde, 1 oda 1 salon nitelikte inşa ettirilecek konutlar, peşinatsız, 240 ay vadeyle ve 100 liradan başlayan taksitlerle satılacak.

-TOKİ konutlarında çevre duyarlığınız ne ölçüde?

TOKİ tarafından yapılan konutlarda değişen dünya şartları da dikkate alınarak bazı çevresel önlemler almaya başladık. Özellikle küresel ısınmanın etkilerini azaltmak için yalıtımı iyi yapılmış, kapı ve pencereleri soğuk geçirmeyen konutlar üretiyoruz. Enerji Bakanlığı ile işbirliği halinde özellikle doğu ve güneydoğu illerinden başlamak üzere güneş pilleri ile kendi enerjisini karşılayan evler üretmek için çalışmalarımız devam ediyor. Katı ve sıvı atıkların dönüşümü için bazı illerde sitelerin yanında ayrı tanklar bulunduruyoruz. Ayrıca konutlarda kullanılan ampullerin tasarruflu olması içinde çalışma yapıyoruz.

-TOKİ’nin 2009 yılı konut üretim hedefleri nelerdir?

Bildiğiniz gibi, TOKİ’nin hedefi, 2011 yılına kadar 500 bin konut hedefini yakalamak. Bugüne kadar yaklaşık 350 bin konut ürettiğimiz göz önüne alındığında, 2009 yılı itibariyle amacımız, toplam konut sayısını 400 bine çıkarmak. Bu hedefimizde bir revizyon olmadığı gibi, belediyelerle işbirliği halinde “Kentsel Yenileme ve Gecekondu Dönüşüm Projeleri”ne; alt gelir grubuna ve yoksullara yönelik sosyal konut projelerine; İstanbul, Ankara, İzmir, Adana, Diyarbakır gibi büyük şehirlerimizde uydukentler kurulmasına; orta ölçekli il ve ilçelerimizde, örnek yerleşim birimleri oluşturmaya; eğitim tesisleri, sosyal donatılar, ağaçlandırma ve çevre düzenlemelerinin artırılmasına; altyapılı arsa üretimine de devam edeceğiz. Yine bu çalışmalarımız yanında, hedeflerimizde bir çeşitlilik de olacaktır. Bugüne kadar kaliteden ödün vermeden ihtiyaç sahibi vatandaşlarımızın konut talebini karşılamaya yönelik gayretlerimizin yanı sıra kentlerimizin yaşam kalitesinin arttırılmasına yönelik nitelik standartlarının geliştirilmesi için de çabalarımız bulunmaktadır. Bu çerçevede, değişik tecrübe ve bilgi sahibi tarafları bir araya getirerek çevre duyarlı kentleşme örnekleri oluşturmak, enerji tüketiminde verimliliği arttıran tasarımlar yapmak, modern çağa uygun yeni mimari fikirler geliştirmek gibi hedefleri gözetiyoruz.

-Kamu çalışanlarının ev sahibi olmala özel bir proje geliştirecek mi?

TOKİ’nin kamu çalışanlarına yönelik çeşitli projeleri zaten var ve bunlar devam edecek. Örneğin birçok bölgemizde Başbakanlık ya da çeşitli bakanlıkların personeline, ordu ya da emniyet teşkilatına konutlarımızdan tahsis ediyoruz. Çeşitli kamu kurumları da oluşturdukları vakıflar eliyle konut talebinde bulunuyorlar. Biz de elimizdeki konutların durumuna göre bu talepleri karşılamaya çalışıyoruz.